Balkanlar’ın stratejik merkezinde yer alan, gelişmekte olan pazarı, düşük vergi oranları (genel olarak %10 kurumlar vergisi) ve yatırımcı dostu mevzuatıyla dikkat çeken Bosna-Hersek’te kendi işini kurmak, ticari bir işletme tesis etmek veya şirket ortaklığı yoluyla yasal oturum elde etmek isteyen girişimciler için süreç; entelektüel ve idari yapısı gereği kanton düzeyindeki mahkemeler, belediyeler ve devlet düzeyindeki Yabancılar İşleri Dairesi denetiminde yürütülür.

Kaç Çeşit İş Kurma Vizesi Var?

➤ Şirket Kurucusu / Yönetici Çalışma ve Oturum İzni (D.O.O. Temelli İkamet): Bosna-Hersek’te Limited Şirket (Društvo sa ograničenom odgovornošću - d.o.o.) kurarak ya da mevcut bir şirkete ortak/müdür olarak dahil olup bizzat ticari faaliyet yürütecek girişimciler için düzenlenen, çalışma izni ile entegre edilen geçici ikamet modelidir.

➤ Şube veya Temsilcilik Açma Yoluyla Oturum: Yurt dışında halihazırda faaliyette olan ana şirketin Bosna-Hersek’te şube (Predstavništvo) açması ve bu şubenin yasal temsilciliğini üstlenecek kişilerin ikamet hakkı elde etmesini sağlayan alternatif modeldir.

Türk Vatandaşları İçin Özel Bir Durum Var mı?

Hayır. Bosna-Hersek'te şirket kurarak uzun süreli kalış ve ticari faaliyet yürütme niyetinde olan Türk vatandaşları "üçüncü ülke vatandaşı" statüsündedir; turistik muafiyet uzun süreli ticari yerleşimi kapsamaz, şirket kuruluşu sonrasında çalışma izni ve D Tipi Vize süreçlerinin tamamlanması zorunludur.

Yaş şartı var mı?

Evet. Başvuru sahibinin yasal olarak reşit olması, yani en az 18 yaşını doldurmuş olması gerekmektedir. Üst yaş sınırı bulunmamaktadır.

Dil şartı var puns?

Şirket tescil aşamalarında ve mahkeme işlemlerinde resmi dillerden biri (Boşnakça, Sırpça veya Hırvatça) esastır; ana sözleşme ve tescil belgelerinin mahkeme onaylı yeminli tercümanlar aracılığıyla sunulması gerekir. Tescil için zorunlu bir dil sınavı aranmaz; ancak ticari operasyonların ve muhasebe süreçlerinin yönetimi için yerel danışmanlık alınması esastır.

İş Fikrinin Yenilikçi İş Olma Şartı Var mı?

Geleneksel limited şirket (d.o.o.) kuruluşlarında mutlak bir "yüksek teknoloji/startup" şartı aranmaz; ticaret siciline uygun her türlü yasal ticari faaliyet (ithalat-ihracat, ticaret, inşaat, turizm, hizmet vb.) serbestçe kurulabilmektedir.

Diploma veya Sertifika Şartı Var mı?

Standart şirket kuruluşlarında doğrudan zorunlu bir akademik diploma aranmaz; ancak regüle edilmiş özel meslek kollarında veya teknik hizmet alanlarında mesleki yeterlilik belgelerinin sunulması gerekebilir.

İşletme Deneyiminizi Nasıl İspat Edebilirsiniz?

Bosna makamları ticari, yönetsel ve profesyonel geçmişinizi şu resmi belgelerle kanıtlamanızı bekler:

➤ Geçmiş Şirket Evrakları ve Ticaret Sicil Belgeleri: Daha önceki ortaklıklarınızı, şirket sahipliğinizi veya kurucu rollerinizi gösteren apostilli evraklar.

➤ Vergi Levhaları ve Mali Tablolar: Şirketin geçmişteki ticari faaliyetlerini, operasyonel hacmini ve mali durumunu kanıtlayan belgeler. 

➤ İşçi, Yönetici veya Uzman Olarak Geçirilen Süreler (Çalışma Geçmişi): Şirket sahibi olunmasa dahi, başvuru yapılan sektörde veya başka bir işletmede maaşlı çalışan, departman yöneticisi ya da uzman olarak geçirilen süreler; resmi iş sözleşmeleri ve çalışma belgeleri ile kanıtlanabilir. 

➤ Referans Mektupları ve İş Deneyimi Yazıları: Profesyonel geçmişinizi ve yöneticilik rollerinizi detaylandıran resmi belgeler.

Sermaye Şartı ve Limiti Var mı?

Evet. Bosna-Hersek’te en yaygın şirket türü olan Limited Şirket (d.o.o.) kuruluşunda yasal asgari esas sermaye sınırı kanunen oldukça düşük tutulmuştur (genellikle minimum 2.000 KM yani yaklaşık 1.000 Euro civarında nakdi sermaye gerektirir).

İş Planı Şartı Var mı?

Evet. Şirket kuruluşu sonrasında kanton istihdam bürolarından çalışma izni ve Yabancılar Şubesi'nden oturum izni alınırken, ticari faaliyetlerin kapsamını ve ekonomik projeksiyonları gösteren bir iş planı (Business Plan) sunulması gerekebilir.

Müşteri Bulma ve Referans Gösterme Şartı Var mı?

Ticari faaliyetin gerçekçiliğini ve sürekliliğini desteklemek amacıyla potansiyel müşteri niyet mektupları, tedarikçi bağlantıları veya ticari referanslar başvuru dosyasını güçlendirir.

Mevcut Bir İş Yeri Satın Alınabilir mi, veya Ortak Olunabilir mi?

Evet. Bosna-Hersek’te faaliyette olan mevcut bir şirkete ortak olmak veya şirketi devralmak mümkündür; bu işlemler ilgili mahkeme sicili nezdinde yasal hisse devir sözleşmeleriyle gerçekleştirilir.

İş Kurduktan Sonra Aynı Anda Başka Bir İşte Çalışma İzni Veriyor mu?

Hayır. Kurduğunuz şirket ve bu şirket üzerinden elde ettiğiniz çalışma/oturum izni yalnızca kendi ticari işletmenizi yönetmenize izin verir; Bosna-Hersek'te haricen başka bir işverenin yanında maaşlı olarak çalışılamaz.

Başvuru Kabul Edilince İlk Kaç Yıllık Vize Veriliyor?

Gerekli çalışma ve oturum izinlerinin onaylanması sonrasında ilk etapta genellikle 1 yıllık geçici ikamet ve çalışma izni düzenlenir.

Aile ile Başvuru Hakkı Var mı?

Evet. Ana başvuru sahibi, yasal oturum iznine sahip olduğunda ve uygun konut/geçim koşullarını sağladığında eşini ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarını aile birleşimi kapsamında başvuruya dahil edebilir.

Aile Birleşimi Hakkı Var mı?

Evet. Bosna-Hersek'te yasal oturum izni elde eden girişimciler, aile bireylerinin de aile birleşimi haklarından yararlanarak ülkeye yerleşmesini sağlayabilir.

Süresiz Oturum Hakkı Veriyor mu?

Doğrudan ilk aşamada verilmez; ancak Bosna-Hersek'te yasal ve kesintisiz olarak geçici oturum izinleriyle uzun yıllar boyunca (genellikle yasal sürelerle 5 yıl ve üzeri) ikamet eden girişimciler kalıcı oturum iznine başvuru hakkı kazanır.

Vatandaşlık Başvuru Hakkı Veriyor mu?

Evet. Bosna-Hersek'te yasal olarak kesintisiz ikamet sürelerinin tamamlanması (genellikle yasal şartlarla 8 yıl kesintisiz ikamet), yerel dillerden birine yeter düzeyde hâkim olunması ve yasal uyum koşullarının karşılanması koşuluyla vatandaşlığa başvuru hakkı gündeme gelebilir.